40 Circular Business Model Canvas: Thiết kế vòng đời sản phẩm để tạo giá trị lâu dài

13/12/2025

Circular Business Model Canvas (CBMC)

“Rác thải chính là tài nguyên bị đặt nhầm chỗ.” – Ellen MacArthur (Nhà sáng lập Ellen MacArthur Foundation, lãnh đạo kinh tế tuần hoàn)

1. Mô tả công cụ

Circular Business Model Canvas (CBMC) là một công cụ thiết kế mô hình kinh doanh theo tư duy kinh tế tuần hoàn, được phát triển bởi tổ chức Circulab vào khoảng năm 2014. Công cụ này được xây dựng dựa trên nền tảng của Business Model Canvas truyền thống, nhưng được điều chỉnh để tích hợp các nguyên lý của kinh tế tuần hoàn như tái sử dụng, kéo dài vòng đời sản phẩm, và giảm thiểu chất thải.

Mục đích: Giúp doanh nghiệp thiết kế mô hình kinh doanh bền vững, giảm thiểu tác động môi trường và tối ưu hóa giá trị sử dụng của tài nguyên.

Mục tiêu sử dụng:

Chuyển đổi từ mô hình tuyến tính “take-make-dispose” sang mô hình tuần hoàn
Tạo ra giá trị kinh tế gắn liền với giá trị môi trường và xã hội
Khám phá các cơ hội đổi mới sản phẩm, dịch vụ và quy trình

2. Các cấu phần và hướng dẫn sử dụng

CBMC vẫn giữ 9 khối cơ bản của BMC nhưng được điều chỉnh để phản ánh tư duy tuần hoàn:

Thành phần	Câu hỏi định hướng theo tư duy tuần hoàn
Customer Segments	Ai là khách hàng tiềm năng cho giải pháp tuần hoàn? Có nhóm nào mới xuất hiện nhờ mô hình chia sẻ, tái sử dụng?
Value Proposition	Giá trị nào được tạo ra từ việc kéo dài vòng đời sản phẩm, giảm chất thải, sử dụng vật liệu bền vững?
Channels	Kênh phân phối nào hỗ trợ thu hồi, tái sử dụng, hoặc chia sẻ sản phẩm?
Customer Relationships	Làm sao để xây dựng mối quan hệ lâu dài dựa trên giá trị bền vững?
Revenue Streams	Có thể tạo doanh thu từ dịch vụ thay vì sản phẩm? Từ tái chế, sửa chữa, hoặc cho thuê?
Key Resources	Tài nguyên nào có thể tái sử dụng, tái chế, hoặc có nguồn gốc bền vững?
Key Activities	Hoạt động nào giúp giảm chất thải, kéo dài vòng đời sản phẩm, hoặc đóng vòng vật liệu?
Key Partnerships	Đối tác nào hỗ trợ tái chế, logistics ngược, hoặc cung cấp vật liệu tuần hoàn?
Cost Structure	Chi phí nào có thể giảm nhờ tái sử dụng, hoặc cần đầu tư để chuyển đổi sang tuần hoàn?

👉 Hướng dẫn: Nên sử dụng bản mẫu CBMC (có thể tải từ Circulab hoặc Business Model Hacking), điền từng khối với tư duy “đóng vòng” và “thiết kế để tái sinh”.

3. Ví dụ minh họa

Doanh nghiệp: Patagonia (Mỹ) Patagonia là thương hiệu thời trang ngoài trời nổi tiếng với mô hình kinh doanh bền vững.

Thành phần	Minh họa
Value Proposition	Quần áo chất lượng cao, bền vững, có thể sửa chữa
Revenue Streams	Bán sản phẩm + dịch vụ sửa chữa + chương trình “Worn Wear” (thu hồi và bán lại đồ cũ)
Key Activities	Thiết kế sản phẩm dễ sửa, thu hồi đồ cũ, truyền thông về tiêu dùng có trách nhiệm
Key Partnerships	Đối tác logistics ngược, nhà cung cấp vật liệu tái chế

CBMC giúp Patagonia chuyển từ mô hình bán hàng truyền thống sang mô hình kinh doanh tuần hoàn, tăng lòng trung thành và giảm tác động môi trường.

4. Những lưu ý khi sử dụng

Nên sử dụng khi:

Doanh nghiệp muốn chuyển đổi sang mô hình bền vững
Phát triển sản phẩm/dịch vụ mới theo tư duy tuần hoàn
Tìm kiếm cơ hội đổi mới mô hình kinh doanh

Cẩn trọng:

Cần hiểu rõ chuỗi giá trị và vòng đời sản phẩm
Phân tích kỹ khả năng thu hồi, tái chế, logistics ngược
Không nên áp dụng máy móc nếu sản phẩm không phù hợp với mô hình tuần hoàn

5. Tổ chức/Doanh nghiệp đã sử dụng

Tổ chức / Doanh nghiệp	Ứng dụng thực tế
Patagonia	Mô hình “Worn Wear” - thu hồi và bán lại sản phẩm cũ
IKEA	Dịch vụ sửa chữa, cho thuê nội thất, thu hồi sản phẩm
Philips	Mô hình “Lighting as a Service” - cho thuê thiết bị chiếu sáng
Fairphone	Điện thoại dễ tháo lắp, dễ sửa chữa, sử dụng vật liệu tái chế